Chính sách đồng bộ trong phát triển KCN, KCX với phát triển nhà ở cho công nhân

Trong hơn 20 năm xây dựng và phát triển KCN, KCX đã có nhiều đóng góp quan trọng vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế – xã hội của đất nước.

Chính sách đồng bộ trong phát triển KCN, KCX với phát triển nhà ở cho công nhân

Trong hơn 20 năm xây dựng và phát triển KCN, KCX đã có nhiều đóng góp quan trọng vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế – xã hội của đất nước. Các KCN, KCX đã có những phát triển cả về lượng và chất, ngày càng đóng góp tích cực cho phát triển kinh tế xã hội của các địa phương nói riêng và cả nước nói chung.

Thực trạng chính sách phát triển KCN, KCX với xây dựng nhà ở cho công nhân 

Trong lĩnh vực KCN, KCX, quan điểm phát triển bền vững yêu cầu việc phát triển các KCN, KCX phải kết hợp với bảo vệ môi trường và thực hiện các mục tiêu xã hội. Bên cạnh mục tiêu tập trung thu hút đầu tư, phát triển sản xuất kinh doanh, chính sách phát triển KCN, KCX phải góp phần phát triển xã hội khu vực xung quanh KCN, KCX, đồng thời cũng phải đảm bảo thực hiện được mục tiêu là tạo được chuyển biến về nâng cao đời sống, chăm lo nhà ở cho công nhân tại các KCN, KCX. ở chiều hướng ngược lại, việc phát triển nhà ở cho công nhân cũng có những tác động tích cực trở lại đối với phát triển KCN, KCX. Khi được chăm lo, an tâm về nhà ở, người công nhân sẽ tập trung hơn cho lao động, phát huy được sức khỏe, trí tuệ để đóng góp cho các doanh nghiệp trong KCN, KCX.

Kinh nghiệm phát triển KCN ở một số quốc gia trên thế giới đều cho thấy, để đảm bảo sự phát triển bền vững của KCN không chỉ tập trung phát triển các cơ sở hạ tầng kỹ thuật nhằm cung cấp các tiện ích cho sản xuất công nghiệp, mà còn phải chú ý đến phát triển các cơ sở hạ tầng xã hội, quan trọng là hạ tầng nhà ở, để đảm bảo ổn định cuộc sống cho những người làm việc tại các KCN. KCN Amata Nakorn tại Băng Cốc, Thái Lan đã rất thành công với mô hình thành phố KCN, ngoài các hạ tầng phần cứng như: điện, nước, thông tin, kho, xưởng, nhà máy…; KCN cũng rất chú trọng tới xây dựng các hạ tầng xã hội (nhà ở, cơ sở y tế, giáo dục…) phục vụ cho cuộc sống của người lao động trong KCN.

Trong hơn 20 năm xây dựng và phát triển KCN, KCX đã có nhiều đóng góp quan trọng vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế – xã hội của đất nước. Các KCN, KCX đã có những phát triển cả về lượng và chất, ngày càng đóng góp tích cực cho phát triển kinh tế xã hội của các địa phương nói riêng và cả nước nói chung. Trong 5 tháng đầu năm 2015, tổng doanh thu của các doanh nghiệp trong KCN, KCX đạt hơn 50 tỷ USD, kim ngạch xuất khẩu của các doanh nghiệp đạt trên 22 tỷ USD, bằng 35% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước; nộp ngân sách hơn 45 nghìn tỷ đồng, bằng 45% kế hoạch năm và giải quyết việc làm cho hơn 2,4 triệu lao động.

Tuy nhiên, việc xây dựng nhà ở cho công nhân chưa theo kịp với tốc độ phát triển các KCN, KCX. Trong tổng số 2,4 triệu lao động làm việc trong các KCN, KCX, lượng lao động có nhu cầu thuê nhà ở trong thời gian lao động tại các KCN, KCX khoảng 1,65 triệu lao động (chiếm 75% trong các KCN). Trong khi đó, tính đến tháng 7/2014, trên cả nước mới chỉ có 63 dự án nhà ở xã hội cho công nhân thuê đã hoàn thành đầu tư xây dựng, với quy mô xây dựng 17.430 căn hộ, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cho 139.440 lao động (bằng 8,6% nhu cầu). Hiện nay, đã có thêm 39 dự án nhà ở xã hội cho công nhân KCN, KCX với quy mô xây dựng khoảng 27.000 căn hộ đang được triển khai, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cho khoảng 165.000-170.000 lao động (bằng 10% nhu cầu hiện nay). Nhưng, tính chung các khu nhà ở cho người lao động đang hoạt động và đang xây dựng thì mới chỉ đáp ứng được khoảng 18-19% nhu cầu thực tế về nhà ở cho người lao động trong các KCN. Có nhiều nguyên nhân dẫn tới việc xây dựng nhà ở công nhân không tương xứng với tốc độ phát triển của các KCN, KCX, trong đó nguyên nhân quan trọng là chính sách phát triển KCN, KCX với xây dựng nhà ở cho công nhân chưa đồng bộ, còn có những bất cập.

 

Một số kết quả đạt được về chính sách đồng bộ trong phát triển KCN, KCX với phát triển nhà ở công nhân

Từ khi KCN, KCX đầu tiên được hình thành năm 1991 (KCX Tân Thuận). Thời kỳ đầu từ năm 1991 đến năm 1997, các văn bản ban hành về chính sách phát triển KCN, KCX (như Nghị định số 322-HĐBT ngày 18/10/1991 của Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quy chế KCX; Nghị định số 192-CP ngày 28/12/1994 của Chính phủ về ban hành Quy chế KCN; Nghị định số 36/CP ngày 24/4/1997 của Chính phủ về ban hành Quy chế KCN, KCX, Khu công nghệ cao) chưa có các quy định về xây dựng nhà ở cho công nhân trong phát triển các KCN, KCX. Nguyên nhân khách quan là số lượng KCN, KCX được thành lập và công nhân làm việc ở các KCN, KCX chưa nhiều. Đồng thời, các KCN, KCX chủ yếu được bố trí tại khu vực có vị trí tương đối gần các đô thị nên vấn đề nhà ở cho công nhân chưa trở nên cấp bách.

Hiện nay, do số lượng các KCN, KCX được thành lập tương đối lớn và các dự án sử dụng nhiều lao động chiếm một tỷ trọng không nhỏ trong tổng số các dự án đầu tư thứ cấp trong KCN, KCX nên nhu cầu cung cấp nhà ở cho công nhân đã trở nên cấp thiết và cần được quan tâm hơn nữa. Theo đó, chính sách phát triển KCN, KCX đã có những điều chỉnh căn bản và cùng với đó chính sách phát triển nhà ở cho công nhân cũng được ban hành với các quy định đồng bộ hơn.

Một, yêu cầu rõ ràng về việc quy hoạch KCN, KCX phải gắn với xây dựng nhà ở cho công nhân.

Tại Nghị định số 164/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 sửa đổi bổ sung Nghị định số 29/2008/NĐ-CP ngày 14/3/2008 của Chính phủ quy định về KCN, KCX và KKT đã có những quy định mới về quy hoạch nhà ở công nhân, cụ thể: quy hoạch nhà ở cho công nhân phải gắn liền với quy hoạch các KCN, KCX trên địa bàn. Bên cạnh đó, cũng quy định bổ sung trách nhiệm của các doanh nghiệp đầu tư hạ tầng KCN, KCX phải xây dựng phương án giải quyết nhà ở cho người lao động ngay từ giai đoạn thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đầu tư; đối với KCN có khó khăn về nhà ở, UBND cấp tỉnh điều chỉnh quy hoạch chi tiết KCN, KCX để giành đất xây dựng sau khi có ý kiến thống nhất bằng văn bản của Bộ Xây dựng, Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Các quy định nêu trên sẽ giúp giải quyết khó khăn về quỹ đất trước mắt cũng như về lâu dài. Tuy nhiên, để triển khai thành công, cần sự chủ động và quyết liệt của các địa phương.

Hai, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách ưu đãi đầu tư để khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia đầu tư dự án xây dựng nhà ở cho công nhân như: Quyết định số 66/2009/QĐ-TTg ngày 24/7/2009 về một số cơ chế, chính sách phát triển nhà ở cho công nhân lao động tại các KCN, KCX. Trong đó, chủ đầu tư dự án nhà ở công nhân ở KCN được hưởng nhiều ưu đãi như: miễn tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp; hỗ trợ tín dụng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư hạ tầng kỹ thuật ngoài hàng rào (giao thông, cấp điện, cấp thoát nước); hơn nữa, Nghị định số 188/2013/NĐ-CP ngày 20/11/2013 của Chính phủ về phát triển và quản lý nhà ở xã hội, trong đó đã sửa đổi, bổ sung nhiều cơ chế, chính sách để khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia đầu tư nhà ở xã hội và hỗ trợ các đối tượng gặp khó khăn về chỗ ở mua, thuê, thuê mua nhà ở. Theo đó, các đối tượng người thu nhập thấp ở đô thị, công nhân ở các KCN, KCX và học sinh, sinh viên đều thuộc đối tượng được bố trí nhà ở xã hội.

Nghị định số 218/2013/NĐ-CP ngày 26/12/2013 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp cũng quy định phần thu nhập của doanh nghiệp thực hiện dự án đầu tư kinh doanh nhà ở xã hội đáp ứng các điều kiện về đối tượng, tiêu chí về nhà ở xã hội sẽ được hưởng thuế suất ưu đãi 10%. Nghị quyết số 61/NQ-CP ngày 21/8/2014 của Chính  phủ về sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 02/NQ-CP ngày 07/01/2013 của Chính phủ về các giải pháp tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, kinh doanh, hỗ trợ thị trường, giải quyết nợ xấu, trong đó kéo dài thời gian vay vốn và bổ sung đối tượng được vay vốn tín dụng nhà ở thông qua gói hỗ trợ 30.000 tỷ đồng.

Một số Nghị định khác có liên quan tới việc miễn tiền thuê đất, thuê mặt nước đối với dự án xây dựng nhà ở cho công nhân của các KCN, KCX (Nghị định số 46/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014) và những quy định về dự án đầu tư xây dựng nhà ở cho công nhân thuộc lĩnh vực đặc biệt ưu đãi đầu tư về thuế xuất khẩu, nhập khẩu (Phụ lục I Nghị định số 87/2010/NĐ-CP).

Ba, việc bổ sung quy hoạch, thành lập mới KCN, KCX đã được kiểm soát chặt chẽ về số lượng và một số địa phương ưu tiên thu hút các dự án công nghệ cao, hiện đại, thân thiện với môi trường, không khuyến khích thu hút đầu tư các dự án sử dụng nhiều lao động.

Trước đây, để đáp ứng nhu cầu của nhà đầu tư, một số địa phương đã thực hiện thành lập nhiều KCN, KCX trên địa bàn. Do đó, mặc dù hạ tầng cơ sở xã hội như nhà ở, y tế…phục vụ cho hoạt động của KCN, KCX đã được đầu tư nhưng vẫn không đủ để đáp ứng nhu cầu. Bên cạnh đó, trong một thời gian dài, các KCN, KCX không có biện pháp hạn chế thu hút các dự án đầu tư sử dụng nhiều lao động nên tạo ra di cư cơ học khá lớn từ các địa bàn khác tới khu vực phát triển KCN, KCX. Đây là hai nguyên nhân quan trọng gây ra sự mất cân bằng giữa nguồn cung nhà ở và nhu cầu thuê, mua nhà ở của công nhân tại các khu vực này. Điển hình là các khu vực tập trung nhiều KCN, KCX như Đồng Nai, Bình Dương, Thành phố Hồ Chí Minh…

Để giải quyết tình trạng này, tại Chỉ thị số 07/CT-TTg ngày 02/3/2012 về việc chấn chỉnh công tác quản lý và nâng cao hiệu quả hoạt động của các KKT, KCN, cụm công nghiệp, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu UBND cấp tỉnh rà soát quy hoạch, thành lập và hoạt động của các KCN tuân thủ nghiêm túc điều kiện, trình tự, thủ tục về quy hoạch, thành lập mới mở rộng KCN đảm bảo phát triển KCN, KCX phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, đảm bảo hiệu quả sử dụng đất. Đến nay, các địa phương cũng đã cơ bản hoàn thành rà soát, đưa ra khỏi quy hoạch các KCN, KCX không đủ điều kiện phát triển, giảm diện tích các KCN, KCX. Theo đó, việc bổ sung quy hoạch, thành lập mới các KCN tại các địa phương đã kịp thời được chấn chỉnh. Đồng thời, Thủ tướng Chính phủ cũng yêu cầu thu hút đầu tư có chọn lọc, có định hướng theo ngành nghề phù hợp với điều kiện phát triển của từng địa phương; ưu tiên thu hút các ngành công nghiệp phụ trợ, các dự án có công nghệ tiên tiến, hiện đại, thân thiện với môi trường vào các KCN, KCX.

 

Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện chính sách đồng bộ trong phát triển KCN, KCX với phát triển nhà ở cho công nhân

Bên cạnh những kết quả đạt được nêu trên, để hoàn thiện chính sách đồng bộ trong phát triển KCN, KCX với phát triển nhà ở cho công nhân, chúng tôi mạnh dạn đề xuất một số kiến nghị. Cụ thể là:

Một, tiêu chuẩn nhà ở đối với công nhân trong KCN, KCX

Việc đầu tư xây dựng nhà ở cho công nhân trong KCN, KCX phải tuân theo các nguyên tắc thị trường. Để thị trường này hoạt động được thì phải có các quy định về tiêu chuẩn nhà ở đảm bảo phù hợp với khả năng mua của người công nhân, không thể áp dụng các tiêu chuẩn về nhà ở thương mại hay các loại nhà ở khác.

Hai, điều chỉnh quy hoạch chi tiết KCN để tạo quỹ đất xây dựng nhà ở cho công nhân.

Đối với các KCN có khó khăn về nhà ở, tại Nghị định số 164/2013/NĐ-CP đã cho phép điều chỉnh quy hoạch chi tiết KCN để dành một phần diện tích đất KCN đã được giải phóng mặt bằng cho việc xây dựng nhà ở cho người lao động trong KCN. Tuy nhiên, để triển khai thực tế, cần có hướng dẫn cụ thể, ví dụ như: quy hoạch chi tiết sau khi điều chỉnh có phê duyệt chung cả phần nhà ở và phần KCN, hay chỉ phê duyệt phần KCN sau khi tách phần nhà ở; việc đảm bảo các tiêu chuẩn xây dựng của KCN sau khi được điều chỉnh quy hoạch chi tiết…

Ba, do dự án đầu tư xây dựng nhà ở cho công nhân thường không hấp dẫn về mặt lợi nhuận, để giảm bớt khó khăn và khuyến khích nhà đầu tư tham gia, việc chủ động xây dựng quỹ đất sạch cho các dự án là cần thiết. Để làm được việc này, cần kết hợp giữa ngân sách nhà nước và huy động các nguồn vốn khác trong thực hiện đền bù giải phóng mặt bằng, tái định cư theo quy định pháp luật về đất đai.

Bốn, Nghị định số 164/2013/NĐ-CP mới chỉ quy định trách nhiệm của doanh nghiệp đầu tư hạ tầng KCN trong vấn đề xây dựng nhà ở cho công nhân, chưa có văn bản pháp luật quy định về trách nhiệm của chủ doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động trong KCN, KCX về vấn đề này. Do đó, cần nghiên cứu bổ sung nghĩa vụ và trách nhiệm của chủ doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động trong việc đảm bảo nhà ở cho công nhân.

 Duy Trần

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *